Over-leven na verlies

Overleven na het verlies van een dierbare. Spreker: Christa Anbeek

Op zaterdag 8 december 2012 kwamen dertig geinteresseerden bij elkaar om dieper in te gaan op het onderwerp overlevingskunst. Christa Anbeek werd geïnterviewd door Helen de Raad over haar in 2010 geschreven boek met de gelijknamige titel. Zij spraken over de periode van en na het verlies van Christa’s partner, die de aanleiding is geweest voor het schrijven van het boek. ‘Overlevingskunst’ is door Christa in de vorm gegoten van een brief aan haar dochter, omdat haar dochter eigenlijk gekomen is als antwoord op het overlijden van Christa’s ouders en broer.

Het boek is een zoektocht naar de zin van de dood. Christa is tot de conclusie gekomen dat de dood geen zin heeft. Er is geen antwoord op de dood. Ze ziet wel overal om zich heen zin in het leven, wat echter niet betekent dat iedereen juichend door het leven gaat.

Na een interview van Helen met Christa volgde een viergesprek tussen hen, Els Heringa en Rein Zunderdorp, die allen recent hun partner hebben verloren. Daarin werd snel duidelijk dat ieder van hen anders reageerde op het verlies en er ook anders mee omgaat. Waar Christa zich is gaan verdiepen in hoe er binnen verschillende levensbeschouwingen tegen de dood aangekeken wordt, is Rein de kant van ‘het brein’ opgegaan. Hij heeft o.a. de boeken ‘Liefde’ van Mark Mieras en ‘De goddelijke hersenstam’ van Kevin Nelson gelezen en hij is ook nooit bezig geweest met de zin van het leven of de dood.

Els gaf aan veel baat te hebben gehad bij het luisteren van muziek; op die manier kon zij in contact met haar emotie komen. Christa heeft door veel te mediteren al voor het verlies van haar partner geleerd dat alles voorbij gaat; elke emotie en dus ook de gevoelens van kwetsbaarheid, die ná het verlies over haar heen kwamen. Ook de periode van rouw: dit alles verandert uiteindelijk ook weer. Zij heeft zelf eens de uitspraak gehoord ‘Het is als een ziekte, die overgaat’, en dit kan zij inmiddels beamen.

Naar aanleiding van de vraag of Christa iets heeft aan humanistische waarden in het omgaan met verlies, noemt Christa het mensbeeld achter de levenskunst van Dohmen en de theorieën van Schmidt – waarin autonomie een grote rol speelt – te ‘heldhaftig’. Zij zou graag meer aandacht voor verbondenheid en kwetsbaarheid zien binnen het humanisme.

Het was een bijeenkomst vol openhartigheid, waarin veel verschillende visies op de dood en daarna naar voren kwamen. Precies waarvoor een vrijplaats bedoeld is!