Kun je leven met niet-weten?

Op zondag 14 april 2013 maakten zo’n dertig bezoekers aan De Vrijplaats kennis met de levenshouding van schrijver Jan Oegema, een levenshouding van niet-weten. Oegema leefde als het ware zijn levenshouding voor; hij nam de tijd om dat wat hij wilde vertellen, dat wat hij ervoer, zo zorgvuldig mogelijk onder woorden te brengen. Hij wikte en woog, proefde als het ware elk woord, voordat hij besloot dat het inderdaad precies dat weergaf wat hij wilde zeggen. Het werd een zoekend gesprek, onder begeleiding van Marianne Banning, humanistica, bestuurslid van het HV.

Het was even wennen voor een aantal aanwezigen. In onze snelle en gehaaste maatschappij kan deze manier van presenteren even heel vreemd overkomen, alsof de spreker onzeker is of niet weet wat te zeggen. Je zou er bijna zelf onzeker van worden! Ook zou je de idee kunnen krijgen, dat Oegema deze presentatie niet voorbereid had, maar dat was absoluut niet het geval, zoals gaandeweg het gesprek duidelijk werd.

Oegema had de moed om zijn grondige voorbereiding los te laten en te antwoorden op dat wat zich per moment voordeed. Hij wilde op zorgvuldige en respectvolle wijze verwoorden wat er was, zonder zich te verschuilen achter zijn aantekeningen, zijn boek of zijn aanzien als auteur en literatuurwetenschapper. Zo probeerde hij contact te maken met zijn publiek en met de concrete werkelijkheid, zoals die zich aandiende.

Volgens bezoekers gaf hij zo een voorbeeld van het gedachtengoed en de stijl van de Vrijplaats: open, ondogmatisch en dialogisch, zoekend naar zingeving, in interactie met ons. De Vrijplaats neemt zich voor deze werkhouding als eigen stijl te blijven hanteren.

Het lezen van het (prachtig geschreven en vormgegeven) boek voelde voor enkelen als “thuiskomen, herkenning en een verademing”.

Literatuurtip: Jan Oegema: De stille stem. Niet-weten als levenshouding.
Nieuw Amsterdam, 2011.

‘Hij legde zich erop toe om verborgen en naamloos te blijven,’ schreef een biograaf over de Chinese wijze Lao Zi. Deze wijze behoort tot diegenen die liever niet met hun overtuigingen op de voorgrond treden en die leven met een besef van niet-weten. Openheid is hun hartswoord, dat zich uitdrukt in scepsis over etiketten, stelligheid, dogma’s, beroep op algemeenheid of autoriteit. Openheid en scepsis: twee bewegingen uit een en dezelfde bron. ‘De stille stem’ wil een houding verwoorden die niet goed te verwoorden is. Václav Havel schreef:  ‘Een toestand van de geest, van voortdurend, energiek openstaan voor de dingen, van onophoudelijk vragen stellen, het is de behoefte […] op ieder onverwacht moment de wereld te “ervaren”.

Oegema schreef ook over ‘de nieuwe agnosten’ en over zijn Open Klooster-programma’s; hij is de bedenker van de categorie ‘solo-religieuzen’.

Zie www.nieuwamsterdam.nl/de-stille-stem en www.openklooster.nl