Bijeenkomst over Dankbaarheid

Op zondag 4 mei 2014 stond de bijeenkomst van De Vrijplaats in het teken van Dankbaarheid. De bijeenkomst werd georganiseerd door Anneke Duijndam.
(Met dank aan Mieke Wiegers, Ykke Sayer-Goedhart en Helen Land.)

De impressie van Anneke:

Hoe ben ik op het onderwerp dankbaarheid gekomen? Een paar jaar geleden las ik in het boek Genoeg  (van de Engelse journalist J. Naish, 2008) o.a. over 3 waarden, namelijk dankbaarheid, vergevingsgezindheid en sociale vrijgevigheid. Dat sprak me direct aan en ik heb het onthouden.

Tijdens de bijeenkomst ben ik dieper ingegaan op dankbaarheid.

  • Wat is dankbaarheid, voorbeelden waarvoor je zoal dankbaar kunt zijn, en dankbaarheid vanuit diverse hoeken belicht.
  • 4 en 5 mei, de dodenherdenking, vrede en vrijheid en Etty Hillesum in het kader van dankbaarheid
  • Humanisme en dankbaarheid
  • Praktische voorbeelden van levenskunst ten aanzien van dankbaarheid
  • Een lied: Dank aan het leven

Wat is dankbaarheid (o.a. de Franse filosoof Comte-de Sponville) en wat gedachten erover.

Je kunt dankbaarheid zien als een waarde, die is in zichzelf belangrijk en kan je leven richting en samenhang geven. Je kunt dankbaarheid ook zien als deugd, een goede eigenschap, die je moet oefenen. Is het een plicht om dankbaar te zijn (Rousseau, Kant), ik heb daar zelf niet zoveel mee.

Dankbaarheid is erkentelijkheid naar anderen toe – daar zit het woord kennis in, dat is een punt van belang, als je weet waarvoor je dankbaar kunt zijn. Een ander woord voor dankbaarheid (als je er niet zoveel mee hebt) is: ik ben blij met…, er is een relatie met tevredenheid, geluk, bijvoorbeeld ik ben blij met de voorjaarsbloemen en de heerlijke geur van de seringen. Voor dankbaarheid moet je (soms) moeite doen en je kunt erin tekort schieten.

Auteur J. Naish vindt dat de westerse samenleving de spirituele praktijk van de dankbaarheid gereduceerd heeft tot louter een daad van goed gedrag. De consumptiemaatschappij maakt ons gemakkelijk tot ondankbare wezens, die altijd meer willen hebben. Het boek zet daar vraagtekens bij.

We leren meestal jong dank u wel zeggen, tegen anderen, die beleefdheid is goed, een basis voor deugdzaam zijn. We kunnen anderen dankbaar zijn, ook na hun dood, bv. je ouders. De tekst op de grafsteen van mijn vader begint met “In dankbare herinnering aan…” Voorbeeld van een praatmaatje, man (bijna 90) die als kind poliopatiënt was en zijn broers, een gymleraar en een dokter (bijzondere operatie in 1930) heel dankbaar is, hun hulp en steun is heel zijn leven van betekenis geweest.

Het gaat er ook om zelf een dankbare houding te hebben, je dankbaar te voelen, dankbaar te zijn.

In Religie voor atheïsten zegt Alain de Botton (2011) dat het moeilijker is om dankbaar te zijn als je niet (meer) godsdienstig bent, want wie moet je dankbaar zijn, als je niet in God gelooft.

Marcus Aurelius (bijna 2000 jaar geleden): “Ga je niet te buiten aan dromen over het hebben van wat je niet hebt, maar reken op de belangrijkste zegeningen die je wel bezit en gedenk in dankbaarheid hoe je daarnaar zou verlangen als ze niet van jou waren.”  Iedereen kent wel “Tel je zegeningen”.

Het kan vaak om kleine dingen gaan, opmerkzaam zijn in de natuur, nu in de lente vooral.

Ander voorbeeld: heel dankbaar zijn voor een goede gezondheid. Wat als het minder wordt? Voorbeeld van mijn moeder (90 en op 5 januari jl. overleden), die altijd zei “Ik kijk naar wat ik wel kan”. Ik ben zelf heel dankbaar voor kansen die ik heb gekregen, bv. voor studie en werk.

Denk aan dankbaarheid voor het krijgen van kinderen en kleinkinderen, al zitten daar vaak ook moeilijke kanten aan of zelfs zware opgaven. Nog een punt is rouwarbeid, verlies, pijn en verdriet uiteindelijk omzetten in goede en mooie herinneringen en dankbaarheid.

Vandaag is het 4 mei, de dag van de dodenherdenking. Dankbaar zijn voor de vrede en de vrijheid, en de mensen herdenken en hen dankbaar zijn die hun leven hebben gegeven voor die vrede, zoals de soldaten die het land verdedigden en de mensen uit het verzet. Vrede is niet vanzelfsprekend, we moeten er altijd aan werken. Zoveel meer mensen zijn omgekomen in de kampen, zoals de 100.000 Joodse mensen, en in de hongerwinter.

Een bijzondere uitspraak van Etty Hillesum, studente in Amsterdam (zie vorig jaar, de bijeenkomst met Denise Da Costa), zij kreeg te maken met steeds meer beperkende regels, maakte in de oorlogstijd een bijzondere – geestelijke- ontwikkeling door en kwam om in Auschwitz. Ze schreef:

Al blijft ons één nauwe straat, waardoor we mogen gaan, boven die straat staat toch de héle hemel (21.06.1942) – site Stelling 38.

Etty Hillesum kunnen we leren kennen uit haar dagboeken en uitspraken. Maar ook mensen, die je niet gekend hebt, kun je dankbaar zijn. Daarom is het goed om herinneringen en verhalen uit de oorlogsperiode levend te houden.

Als je vandaag weer 2 minuten stil bent, en ook stil staat bij alle mensen die het toen niet overleefd hebben, dan kun je heel dankbaar zijn voor het geschenk van je leven. 

Humanisme en dankbaarheid

Alles is niet zo vanzelfsprekend. We kunnen een verband zien met zelfbewustzijn en (het) in jezelf zoeken. Dankbaarheid heeft met vrijheid te maken, het is een keuze. Je kunt altijd zelf je houding bepalen door respect en waardering te tonen.

Het heeft ook te maken met verbondenheid, want (de waarde) dankbaarheid betekent erkenning voor andere mensen, die jou iets gegeven hebben. Je krijgt (een vorm van) liefde en geeft liefde terug, je deelt iets met anderen. Een waarde als dankbaarheid zet je op het spoor van “Hoe leef ik goed”.

Je kunt dankbaarheid oefenen en doordat je deelt én je je ook gelukkiger voelt als je dankbaar bent draagt deze waarde bij aan persoonlijke zingeving.

Praktische levenskunst

Je kunt dankbaarheid oefenen, een dankbaarheidsspotter worden door dagelijks te oefenen, dit is een voorbeeld uit het boek Genoeg. Zie je alleen de bomen, of hoor je ook de vogels?

Via de site van de recente geluksdag in Gouda vond ik een inspirerend filmpje, in het Engels, van een jonge vrouw, die niet zo gelukkig was. Een rooms-katholieke zuster gaf op verzoek goede raad. Zij noemde reflectie en dankbaarheid belangrijk. Je moet er bij stilstaan. De vrouw begon een project en  maakte een jaar lang elke dag een foto van iets, haar man, haar kinderen, iets buiten, waarvoor ze dankbaar was. Ook andere mensen raakten heel geïnspireerd om op hun eigen manier zoiets te proberen.

De Nederlandse site (greencastle.nl), heeft een knop dankbaarheid. Daar staat een voorbeeld om  praktische dankbaarheidskunst te oefenen: bijvoorbeeld 21 dagen elke dag drie nieuwe dingen opschrijven waarvoor je dankbaar bent. Vind je dit teveel? Dan doe je één ding.

Nog een paar praktische voorbeelden:

  • een dankbaarheidsdagboek,
  • ’s morgens: dankbaar zijn voor een nieuwe dag,
  • een dankbaarheidsaandenken dragen (voorbeeld: een kettinkje met de kleinkinderen),
  • dank zeggen voor of na het eten ( in reguliere vorm), elke dag eten is niet vanzelfsprekend, denk aan de voedselbanken en mensen in arme landen of in oorlogssituaties, zoals Syrië .
  • een vroegere manager zei: “Geef elke dag een cijfer!” Ik kon er toen niet veel mee, mijn idee nu is om dan ook uit te zoeken waarom je bijvoorbeeld die 7 geeft, het gaat om de inhoud.

Tot slot het lied van Violeta Parra – Gracias a la vida, vertolkt door Mercedes Sosa.
(De Nederlandse vertaling werd uitgedeeld.)

Na de pauze werd in groepjes gepraat – aan de hand van vragen:

  1. Voor welke dingen in je leven ben je (bijzonder) dankbaar? Sta je er veel of weinig bij stil?
  2. Ben je vanzelf dankbaar? Kost het moeite? Wil/kan je al of niet dankbaar zijn ?
  3. Wat betekent dankbaarheid voor jou?
  4. Kan je ook met dankbaarheid terugkijken naar ervaren tegenslag/verlies?
  5. Kan je als humanist ook een ritueel voor dankbaarheid hebben?

Inspiratiebronnen

André Comte-Sponville: Kleine verhandeling over de grote deugden, het hoofdstuk over dankbaarheid

Clare Grant is schrijfster van een blog (al tien jaar) , Three beautiful things genaamd.     J.Naish daarover: “Ze wapent haar geest tegen de wereld van meer door gebruik te maken van iets wat de consumptiecultuur als hopeloos ouderwets en sentimenteel bestempelt.”

J. Naish (2008): Genoeg, het hoofdstuk Nooit genoeg

365 dagen fotoproject dankbaarheid, zie de site www.geluksroute.nu en de knop inspiratie, of 365grateful.com

www.ettyhillesumcentrum.nl, knop citaten (lijst met bijzondere uitspraken, niet speciaal over dankbaarheid)

Site www.greencastle.nl, Nederlandse site, o.a. knop dankbaarheid