Koo van der Wal over ‘De autonome mens’

De Vrijplaats, zondag 31 januari 2016, verslag door Nannie Veldman

De autonome mens, nieuwe visies op gemeenschappelijkheid

De ontwikkeling van het Humanisme is in het buitenland anders gegaan dan in Nederland.

Voorbeelden uit het buitenland:

Destijds in het vroegere Palestina. Het bijbelboek Ezechiël vermeldde al een soort individueel recht: een familielid mag een ander familielid niet afrekenen op een fout. Er verscheen dus enigszins het recht op verantwoordelijkheid van het individu voor eigen daden (of nalatigheden).

In Italië schreef Picodella Mirandola (1463-1494) in zijn ‘Oratio’ over de waardigheid van de mens. Door middel van een symbolisch gesprek tussen God en Adam. Het ging verkort zo: God: “Adam, ik heb de schepping bijna voltooid: iedere plant heeft zijn eigen natuur en ieder soort dier heeft zijn eigen natuur. Voor de mens heb ik geen natuur meer over. Dan mag je zelf weten welke natuur bij je hoort. Je moet zelf maar boetseren, je eigen taal kiezen enz en je eigen waardigheid kiezen.”

Er waren in het buitenland ook heel religieuze humanisten. Zo schreef Levinas, een religieus joods denker: “Het humanisme gericht op de ander”. En Jacques Maritain (1882 in Parijs) schreef “L’humanisme intégral”, waarin hij streefde naar vernieuwing van de christenheid.

In het Nederland na het einde van WOII:

Het Humanistisch Verbond werd opgericht door onder andere Van Praag. Het was niet echt anti-kerkelijk. Atheïstische ideeën werden in de tweede helft van de 20 ste eeuw vooral gespuid door Paul Cliteur. Andere humanistische ideeën bleven op de achtergrond bestaan.

Nu, in het 2de decennium van de 21 ste eeuw bezinnen leden van het HV en Vrijzinnigen zich nog over broederschap, solidariteit en verbondenheid.

Internationaal Humanisme

Onder ‘Mensenrechten’ vallen niet alleen simpele rechten, maar ook het recht dat er niet in huis mag worden ingebroken én het recht op meningsuiting (non-interferente vrijheden). Tegenwoordig worden onder mensenrechten verstaan: de mogelijkheden die door de VN zijn opgesteld in de ‘Verklaring van de Rechten van de Mens’ (1946).  Op humanistisch gebied bestaat er een internationale koepel van humanistische verenigingen: de IHEU.

In de economie en in de hedendaagse maatschappij behartigt ieder zijn eigen belang. De Nederlandse socioloog Hofstee schimpt over de keuze van de Franse Revolutie die verworden is tot: “Vrijheid, Gelijkheid en Eenzaamheid”.

Buber vond echter dat wij worden beïnvloed door signalen uit onze relaties. In de psychiatrie is genezing te bevorderen door “bevestiging” van mensen dankzij vriendschap, solidariteit of broederschap. Voorlopig onbegrijpelijke toestanden en/of voortekenen kun je rangschikken onder Mysteriën.

Enfin: toehoorders kregen allerlei positieve en negatieve visies te horen over gemeenschappelijkheid. Of we dat allemaal willen verwerken? Je kunt per slot van rekening kiezen!