In de voetsporen van Nietzsche door Henk Manschot

Bijeenkomst De Vrijplaats, zondag 23 april 2017, verslag door Heleen Jonker.

De negentiende-eeuwse Duitse denker Friedrich Nietzsche staat bekend om zijn kritiek op de christelijke moraal en analyse van het nihilisme. Zijn wandelingen in de Alpen vormden een zeer belangrijke periode in zijn ontwikkeling. Hij maakte de overgang van een bestaan als hoogleraar naar een zwervend leven als vrije geest.

De filosoof Henk Manschot trok in navolging van Nietzsche hetzelfde pad en maakte lange wandelingen in de bergen. Het was een denkervaring en een leefervaring. Manschot ontdekt dat Nietzsche een filosoof bij uitstek is voor wie contact met de aarde van wezenlijk belang is. Nietzsche uit kritiek op de Westerse moderne mens, die met de aarde nauwelijks meer een band heeft; wij zijn ontaard. Wat is de betekenis van de natuur als inspiratiebron op onze levensreis. Zouden wij niet weer op zoek moeten naar een andere beleving van onszelf ten opzichte van de natuur? Zijn wij in staat om onszelf op een heel andere manier te begrijpen?

Hoe kijken wij naar de toekomst van de mens? Zijn de problemen nog wel te overzien? Het dreigende perspectief is er één van pessimisme; kunnen we nog wel vlees eten; gaan we aan vervuiling ten onder? Het is gelijk een excuus om maar niets te doen.

Nietzsche benaderde de toekomst vanuit een ‘ja zeggende-levenshouding’, vitalistisch, een vrolijk(er) verhaal. En hij benaderde deze visie vanuit drie perspectieven.

  1. Een nieuwe cultuur ontstaat nooit op basis van pessimisme; een positief startpunt is noodzakelijk om jongeren mee te nemen én om ons zelf serieus te nemen. Een ‘ja’-zeggende levenshouding is belangrijk. Het moet de moeite waard zijn om te leven. Dit kunnen we o.a. doen door onze ‘inner circle’ steeds groter te maken; door te kijken welke berichten we in onszelf toe laten; door te verminderen, te vertragen en te verbinden.
  2. De moed om te veranderen; los te laten. Door te beseffen dat onze verlangens worden gestuurd. Je hebt discipline nodig om dat aan te leren; je eigen leven vorm te geven. Wij zijn eigenlijk een conglomeraat van driften; alles is dus mogelijk om te sturen en te vormen. Elk leven is een experiment, het is belangrijk om ons leven vorm te geven in ecologische richting. Wij hebben géén andere horizon dan onze aarde. (Vandaar Nietzsche’s trouw aan de aarde). Hier en nu op aarde. Dit komt niet uit de vele levensbeschouwingen want daar is het zijn op aarde vaak slechts een doorgang naar de hemel. Dus moeten wij ons hiervan losmaken om een nieuw verhaal voor de toekomst te kunnen maken. De dood is een deel van je leven, het hoort erbij. Dus een positieve inzet zou kunnen zijn; hoe draag ik bij aan het leven van een volgende generatie; transgenerationele ethiek.
  3. Verantwoordelijkheid nemen; de plek op aarde waar je leeft, daarvoor ben je verantwoordelijk; lokale invulling (inner circle). Wat kan ík doen? Hoe meer lokale en regionale invulling hoe meer zichtbaar ook voor de politiek. Om de politiek een richting te wijzen naar een visie op het ecologische perspectief.