De Vrijplaats bij Apostolisch Genootschap in het kader van de start van de Vredesweek 2016

Zondag 18 september 2016, door Helen Land

Vrede verbindt….?

Redeneerlijn:

  1. Uitnodiging; waarom aanvaardt? Wat is De Vrijplaats.
  2. Het thema Vrede verbindt! Relatie met humanisme: thema’s als ‘Compassie’ en ‘Ik en de ander’ .
  3. Vrede ervaren en oefenen, hoe doe je dat? ‘Dialoog’ en ‘Geweldloze communicatie’
  4. Wat kunnen we samen doen

1. Een overpeinzing door De Vrijplaats

Even voor degenen die ons niet kennen: De Vrijplaats is een ondogmatisch humanistisch spiritueel centrum voor zingeving en levenskunst. Wat ons bindt binnen De Vrijplaats is de visie op de eigen verantwoordelijkheid en de behoefte aan zingeving in ons leven. Zeker in de chaotische samenleving met geweld en angst kunnen we de steun en begrip van elkaar en wijsheid uit diverse inspiratiebronnen goed gebruiken. Wij staan dan ook open voor persoonlijke spiritualiteit en religiositeit. We hebben minimaal 1x per maand bijeenkomsten in het Couveehuis aan de Frankenslag in Den Haag over halfjaarlijkse thema’s als: ‘Ik en de ander’ en ‘Compassie en vriendschap’. Volgend jaar is het thema ‘Het leven als een reis’.

Toen Maarten Mulder ons ongeveer een maand geleden vroeg of wij vanuit De Vrijplaats een bijdrage wilde leveren aan jullie bijeenkomst/dienst over Vrede Verbindt, was er even aarzeling. Want kunnen we wel een kwalitatief goede bijdrage in korte tijd leveren vanuit onze kleine vereniging? Maar daar stond tegenover dat de uitnodiging op zichzelf al zo’n daad en handreiking is passend bij het thema, en bij hoe wij als Vereniging De Vrijplaats met anderen willen samenwerken, dat wij niet lang hebben geaarzeld en de handschoen hebben opgepakt. Omdat het werken aan en voor vrede ons onderling verbindt, als onze universele droom, ons mensen en ons, leden van levensbeschouwelijke organisaties, ons hier vandaag.

2. Vrede verbindt! Een mooi en belangrijk thema. Met uitroepteken.

Vrede is niet vanzelfsprekend. We moeten er altijd aan werken. Vrede begint bij jezelf, in jezelf, in contact met de ander, in levenshouding en in gedrag. In je omgeving, in het gezin, op het werk, in de buurt, op school. Vrede oefenen doe je door vrede te hebben in jezelf en de ander, ieder ander, te zien als mens, met dezelfde dromen en tegenslagen als jij en ik. Dat is een grondhouding. De wil om in vrede te leven is de basis. En daarbij kan ieder mens een voorbeeldfunctie hebben.

In het humanisme wordt een beroep gedaan op de menselijke waarden en vermogens zoals kracht, verantwoordelijkheid, zelfredzaamheid, menselijke waardigheid, zelf zin geven, mondigheid, vrijheid, tolerantie.

Humanisten geloven dat wij zelf verantwoordelijkheid moeten nemen voor een wereld vol vrede en voor onze rol daarin. Dat wij het voorbeeld moeten geven. In onze eigen omgeving, met die eerste kleine stapjes, soms tegen de verdrukking in. Als ouders, buurtbewoners, op school, in werk, op straat.

Ook leden van vrijzinnige, apostolische, remonstrantse, boeddhistische, islamitische en andere gemeenschappen zullen zich hierin veelal herkennen. Hier ligt de verbinding van en met het breed humanisme.

Maar de verbinding gaat breder. Met elk ander individu kan er verbinding in vrede zijn. Dat vraagt van ons ‘inclusief denken’, compassie en empathie, denken aan en met vreemden, als wereldburgers in een kleiner wordende wereld. Afgelopen jaar hebben we binnen De Vrijplaats de thema’s ‘Compassie’ (op basis van het boek Compassie van Karen Armstrong) en ‘Ik en de ander’ met elkaar uitgediept. Karen Armstrong heeft een wereldwijde beweging voor oefening in compassie opgezet (compassion.org).

3. Vrede ervaren en oefenen, hoe doe je dat ?

Een eerste voorwaarde voor vrede is: innerlijke vrede. Hoe bereik je dat? Vrede ervaar je vaak door rust en stilte, door reflectie en door een stapje terug te doen uit onze soms chaotische en inhumane wereld, uit het lawaai en de drukte, bijvoorbeeld in de natuur. Dan ontmoet je jezelf, de ander in jezelf, word je bewust van je eigen referentiekaders, kun je compassie/vrede hebben met jezelf en vandaar uit vrede en compassie met de ander. Vrede – met de ander – begint met vrede in jezelf. Met werken aan een hart waarin vrede heerst. Dat is al behoorlijk hard werken.

Vrede ervaren is meer dan een afwezigheid van gevaar: het is een kwaliteit en een vaardigheid van mensen, een vermogen dat wij onszelf en onze kinderen kunnen aanleren. Beleven van een gevoel van vrede geeft ons ook weer rust en openheid, wat een basis is voor het aangaan van contact/de verbinding met de ander/vreemden om ons heen. En dat is de volgende stap.

Echt contact met de ander aangaan, vraagt om oprechte nieuwsgierigheid naar die ander en de bereidheid om buiten de eigen referentiekaders te treden; om je open te stellen. Het vraagt om een open gesprek, een dialoog, met oprechte vragen en dus met veel luisteren en uit laten praten, met het opschorten van dat snelle oordeel en vooroordeel. Binnen De Vrijplaats oefenen we daar regelmatig mee.

Gebaseerd op dezelfde principes maar met het accent op verbindende communicatie zonder verbaal of fysiek geweld is geweldloze communicatie.

Vier elementen – in feite dezelfde als voor goede feedback back geven – liggen hieraan ten grondslag:

  • waarneming (niet oordelen, maar het noemen van feiten),
  • gevoel kenbaar maken (ik vind het niet prettig als…),
  • behoefte uitspreken (graag zie ik dat…),
  • en een verzoek formuleren (een voorstel op basis van wens of behoefte, welk eventueel met een tegenvoorstel kan worden beantwoord om zo samen naar een oplossing te komen).

De structuur van geweldloos communiceren geeft emoties ruimte om te kanaliseren doordat je het bij jezelf houdt en de ander niet in de verdediging drukt en het gesprek niet bijvoorbeeld ontaard in verbaal geweld.

De basis van geweldloze communicatie is vertrouwen en oprechtheid: de verbinding aangaan zonder de ander te schaden. Respect geven roept respect op.

Principe daarbij is het besef dat ieder zelf verantwoordelijk is voor de eigen interpretaties, emoties, gevoelens, behoeften en handelingen. En dat door bij zich zelf te blijven, maar zich wel uit te spreken er juist verbinding met de ander kan worden gelegd.

Empathie is daarbij een kracht om tot elkaar te komen. De sleutel tot empathie is: zie de ander als mens, met emoties, met behoeften, met een eigen verhaal, net als jezelf. En: wees oprecht nieuwsgierig naar de ander in het anders zijn.

Inspirerende voorbeelden voor ons zijn bijvoorbeeld Mahatma Gandhi als één van de grondleggers van geweldloosheid. Het optreden van Desmond Tutu in de waarheidscommissie vond ik indrukwekkend en ontroerend.

Het Arbinger Institute is een wereldwijd opererend instituut dat organisaties, gezinnen, personen en gemeenschappen helpt om problemen/conflicten op te lossen die in haar opinie allemaal worden veroorzaakt door het hardnekkig probleem van zelfbedrog nl het ontkennen dat je zelf een probleem hebt en daarom altijd de oplossing bij de ander zoekt. Conflictsituaties en oorlogen blijven dan maar bestaan en slepen voort. Pas na volledige zelfwaardering kun je vrede hebben met jezelf en met anderen bereiken. In het boek ‘De Anatomie van de Vrede (2006)’ houdt het Arbinger instituut een pleidooi dat alle politici een training in ‘het verkrijgen van vrede’ zouden moeten krijgen voordat zij zich publiekelijk uiten. Ik ben daar helemaal voor!

4. Wat kunnen we samen doen

We hebben het gehad op wat we zelf kunnen doen om innerlijke vrede te bereiken en hoe we op een respectvolle wijze via dialoog en geweldloze communicatie in verbinding met de ander kunnen treden.

De vraag die dan nog openstaat is wat kunnen wij als organisaties/gemeenschappen die dit belangrijk vinden binnen ons eigen Den Haag doen om in vrede leven te stimuleren?

Is het niet aan ons om aandacht te geven aan en te vragen voor het aanleren van die dialoog, geweldloze communicatie, empathie, compassie. Zou het niet mooi zijn als er op alle Haagse lagere en middelbare scholen lesprogramma’s vredes-educatie, geweldloze communicatie komen en de week van de dialoog weer jaarlijks wordt gehouden in november? En zou het niet mooi zijn als er in de stad overal groene plekken van rust en stilte komen – de basis voor vrede – voor reflectie of meditatie? Kan dat niet een onderdeel worden van de gemeentelijke inzet voor vrede en recht?

Een goed begin wat dat betreft is de festivalmiddag op 25 september Peace in the Park, in de stille Paleistuin, een plek om vrede te ervaren.

Zou het niet ook een ambitie moeten zijn dat het oefenen in vrede alle burgers, Haagse politici, expats en vooral de schoolkinderen verbindt en dat we meer ruimte maken voor reflectie?

Dan worden we echt een stad vol van vrede, een stad, die verbindt, in klein en in groot.