De kunst van het gesprek: de dialoog

Door Ko Vos, Heidi Muijen en Inga Teekens

Op drie aaneengesloten zaterdagmiddagen kwamen tussen de dertig en veertig deelnemers samen om met elkaar houding en vaardigheden te oefenen in het voeren van een gesprek. De eerste bijeenkomst werd gehouden met psycholoog en therapeut Ko Vos, die aan de hand van de filosofen Martin Buber en Emmanuel Levinas inging op het thema ‘de echte ontmoeting’. De tweede workshop werd georganiseerd met praktijkfilosofe en docent Heidi Muijen over ‘de dialogische houding’, waarbij de deelnemers een door haar ontworpen spel speelden. De derde workshop werd georganiseerd met communicatietrainer en schrijfster Inga Teekens, die ons meevoerde in een plenair gesprek over ‘open communicatie vanuit wezenlijke nieuwsgierigheid’.

Eerste workshop door Ko Vos: de houding
Zaterdag 28 september 2013 

Ko Vos ging aan de hand van Bubers filosofie in op het feit dat we meestal bezig zijn met op een alledaagse manier met elkaar praten. Maar we zouden ook op een andere manier met elkaar in gesprek kunnen gaan: een gesprek vanuit innerlijk leven. Volgens Buber is er in ons allemaal een ‘zielenvonk’ aanwezig, die zich wil uitdrukken. Dit is een scheppingskracht die vanuit het innerlijk zijn weg naar buiten zoekt. Wanneer je aan de ander wilt uitdrukken wat er binnenin je leeft betekent dit een actieve toewending naar de ander, en zo kan er volgens Buber een werkelijke ontmoeting tot stand komen. Ko voegde hieraan toe dat het in een echte ontmoeting ook gaat om ‘de vraag achter de vraag’ horen, en hij moedigde ons aan om bijvoorbeeld “hoe is dat voor jou” vragen te stellen.

Aan de hand van Levinas’ filosofie liet Ko ons zien dat het Ik de neiging kent tot totaliseren, de zogeheten ‘ismen’. Wij plakken oordelen op de ander, maar de ander lijdt hieraan en zit gevangen in onze oordelen. In plaats hiervan gaat het er in de echte ontmoeting om de ander in zijn weerloosheid te kunnen zien, en te zien welk appèl die ander op mij doet.

Vervolgens kwam er een gesprek op gang over onze neigingen tot oordelen, en wat er kan gebeuren als je dit oordeel probeert op te schorten: dan ontstaat er openheid, en vanuit een innerlijke dialoog met jezelf kun je de ander dan in vrijheid antwoorden. Maar dat is lang niet altijd gemakkelijk. Het oordelen zit zo in ons, maar je hier bewust van worden is al een eerste stap.

Tweede workshop door Heidi Muijen: de openheid
Zaterdag 5 oktober 2013 

In deze workshop stond de dialogische houding centraal en speelde Heidi Muijen het spel ‘Mens, ken je Zelf’! met ons. Doel van het spel was om mensen rondom de speeltafel een dialoog te laten voeren over levensthema’s die symbolisch op het speelbord waren verbeeld. Hierbij ging het ook over het oefenen van de eigen positie in het gesprek.

Na een algemene inleiding gingen de deelnemers in kleinere groepen van acht deelnemers uiteen. Rondom het speelveld werden zij uitgenodigd de dialoog te openen door eerst de eigen verbeelding aan te spreken aan de hand van speelvelden en speelkaarten. Het spel begon met ‘op een open manier kijken naar jezelf’ en tegelijkertijd ging het om openheid naar de ander. Vragen die aan de orde kwamen waren: welke verbeelding en verwoording wil je delen met de ander en zo onderzoeken wat ontmoeting voor jou betekent?

Het werken in kleinere groepjes bracht een nieuwe dynamiek in de middag: er was meer tijd en ruimte om met elkaar van gedachten te wisselen, en om tot reflectie te komen in de vorm van de dialoog.

Meer weten over Heidi Muijen, kijk op www.thymia.nl.

Derde workshop door Inga Teekens: de nieuwsgierigheid
Zaterdag 12 oktober 2013 

In deze derde en laatste workshop stond het thema ‘open communicatie vanuit wezenlijke nieuwsgierigheid’ centraal. Inga Teekens kaatste direct vragen de zaal in over wat wezenlijke nieuwsgierigheid nou precies is. Zo ontstond er een levendig gesprek over verschillende vormen ven nieuwsgierigheid, waarin zowel positieve als negatieve aspecten aan bod kwamen. Ook kwam de vraag naar voren wat het woord ‘wezenlijk’ betekent. Uiteindelijk kwamen we uit op het volgende: wezenlijk is dat wat leeft in mijn innerlijke wereld en vanuit deze innerlijke wereld treden we de ander tegemoet.

Ook schetste Inga ons, in dezelfde vragende stijl, de balans tussen gericht zijn op jezelf en op de ander. Haar stelling was dat als je niet genoeg voor jezelf zorgt, je ook niet goed voor een ander kunt zorgen. Hierbij is er altijd een innerlijke dialoog met jezelf gaande, deze gaat vooruit op de dialoog met de ander.

Inga gaf hierbij ook eigen voorbeelden, over haar relatie met haar moeder en het contact met een vriendin. Hiermee nodigde zij ons uit om ook eigen verhalen te delen, en zo ontstond er een gesprek over wanneer je voor jezelf kiest, wanneer voor een ander en hoe vaak we onze innerlijke dialoog over het hoofd zien. Ook ging het gesprek weer over oordelen, waar volgens Inga vaak een behoefte aan ten grondslag ligt. Wees je hiervan bewust en spreek uit wat zich in je innerlijk aandient, ook al is dit een oordeel. Hiermee wordt in ieder geval het gesprek geopend.

Het waren drie boeiende, hele verschillende bijeenkomsten, die als gemeenschappelijke noemer hadden dat een goed gesprek voeren iets is dat je kunt leren, een ambacht. Ook kwamen in alle drie de workshops de elementen naar voren van openheid, niet meteen oordelen, goed luisteren en kijken naar wat er in je innerlijk gebeurt. En wat, tenslotte, ook voor veel mensen een eyeopener was, was de zin dat je in plaats van “ja, maar” ook eens “ja en” zou kunnen zeggen.

Meer weten over Inga Teekens, kijk op www.authenta.nl.

Door Mirjam-Iris Crox.