‘Blijf de aarde trouw’ door Henk Manschot

Pleidooi voor een Nietzscheaanse Terrasofie; voor een nieuw, ‘duurzaam’ humanisme en een ecologische levenskunst.

henk-manschotLezing over en presentatie van zijn nieuwe boek door Henk Manschot op 30 oktober 2016.

Hieronder volgen enkele aantekeningen n.a.v. de lezing, een verkorte samenvatting van het boek, verwijzingen/links en een voorstel tot een leesgroep.

Henk Manschot begint de lezing met het laten zien van een korte film over de eerste mens op de maan en welke ervaring dat met zich mee heeft gebracht in het, nieuwe anders denken van de mens over zichzelf en de aarde.

  • 1968 ruimtereis Apollo, film, voor het eerst kunnen we de aarde van buitenaf bekijken, voor de astronauten een zeer indrukwekkende, allesomvattende ervaring, ze kunnen nu zien hoe mooi en ook kwetsbaar de aarde is als enige planeet waar de mens op kan leven. Er dringt langzaam een besef door. En dit besef is er pas sinds zeer kort.
  • Daarbij komt dat de impact van de mens op de aarde van gering naar enorm is gegroeid; 150 jaar geleden nog maar 1 miljard mensen, nu zijn dat er 7 miljard en wij zullen doorgroeien naar 9,5 miljard mensen. De geologische kracht en impact die wij, mensen op aarde hebben is inmiddels gigantisch.

In de 21ste eeuw is de relatie tussen mens en aarde veranderd. Het is een tijd voor vernieuwing. Echter de verandercapaciteit ligt bij de mens zelf, en kan hiervoor als enige verantwoordelijk worden gehouden. Op weg naar een nieuw humanisme zou de mens het traditionele denken over autonomie en zelfbeschikkingsrecht moeten loslaten en zich moeten gaan richten op de voortgang van het geheel.

Henk Manschot legt uit waarom hij Nietzsche als leidraad voor zijn nieuwe boek heeft gekozen.

In het eerste deel van zijn boek beschrijft hij veel natuurbeelden en ervaringen die Nietzsche tijdens zijn wandelingen heeft opgedaan.

  • Eind 19de eeuw, Nietzsche werd ziek van de moderne levensstijl, hij gaf op 36 jarige leeftijd zijn professoraat op, ging ’s zomers in de bergen wonen, wandelde 6 a 7 uur per dag en ging zich op die manier verbinden met de natuur. De natuur inspireerde en gaf hem vitale energie. Al wandelend ging hij zijn opborrelende gedachten opschrijven;
  • Zijn indrukken en ervaringen in de natuur ging hij verbinden met reflectie, en hij ging experimenteren met voedsel.
  • Wel of geen vlees, immers voedsel geeft de meest vitale, directe band tussen mens en aarde weer.
  • De mens als maat van alle dingen zou moeten worden losgelaten en overgaan naar de mens als deelnemer in het grote proces van het leven.
  • De mens ontdekt zichzelf opnieuw, welke manier van leven en welke cultuur hoort hierbij?
  • Nietzsche gebruikt veel natuurbeelden die de mens in zijn levensstijl zou kunnen volgen. Dieren als voorbeeld, bv. de koeien in de zon.
  • Van grootschalige, naar kleinschalige, duurzame landbouw? VN pleit hier al langer voor; gemeenschappen die zichzelf kunnen voeden.

blijf-de-aarde-trouw_web-1024x874Het tweede deel van het boek is vooral ecologisch gericht. Hoe moeten wij dit alles doen? Wat kunnen wij met Nietzsche en zijn ‘wandelgedachten’.

  • Terrasofie = aarde (centrum van ons denken) en een wijsheid waarvoor Henk Manschot in zijn boek een aantal vingerwijzingen wil geven.
  • We hebben een ander complementair wereldbeeld nodig.
  • We moeten weer sterke, gezonde, vrolijke wezens worden.
  • Met een ecologische levensstijl, enthousiast en weer verbonden met de aarde.

Er volgt er een interview met Henk Manschot en gespreksleider Marco Oostdijk.

Welke ideeën zouden we moeten ontwikkelen? Het beeld van de aarde is er nu één van crisis en/of “zijn we niet te laat, we zitten op de Titanic (doemdenken en fatalisme). Wat kan ik in mijn eentje doen?”

Nietzsche had geen moraal maar was positief; de aarde is een bron van leven. Hij heeft geen moraal of richtlijn willen naar zetten maar een creatie, een enthousiasme voor het leven; een ja-zeggende moraal zoals we nu zouden noemen.

Het is dus de kunst om van apathie, dit is geen gevolg van onverschilligheid maar het zicht op een niet te hanteerbaar probleem, naar zingeving te komen. Ecologie begint bij jezelf en niet bij de grote systemen. Manifestaties van miljoenen mensen brengt veranderingen in systemen teweeg niet andersom. Er is hoop!

Wat staat het humanisme van nu te doen?

Het nu hedendaagse humanisme is een verzamelnaam voor wat veel mensen willen. Volgens Henk Manschot is het humanisme daardoor te veel gericht op mensen en hun wensen, er zou een nieuwe visie vanuit het humanisme ontwikkeld moeten worden, antropokosmisch; de mens gedacht in het geheel van de kosmos.

Een korte samenvatting van het boek

‘De aarde is ziek en die ziekte heet de mens.’ Deze diagnose stelde Friedrich Nietzsche, een van de scherpzinnigste filosofen in de Europese geschiedenis, al zo’n 150 jaar geleden. De ergste ziekte van de moderne mens is dat hij zichzelf vervreemd heeft van de aarde en van de natuur om hem heen. Nietzsche zoekt de remedie in een manier van filosoferen waarin niet langer de Mens centraal staat, maar de Aarde en de wijze waarop mensen de aarde zouden kunnen bewonen en bewerken. In het zoeken naar een aardse levensstijl kiest 3hij dieren als gids. Zij bieden de inspiratie voor ons veranderingsproces. Van alle moderne filosofen is Nietzsche degene die de dieren het meest ter sprake brengt. De oproep van Nietzsche om een terrasofie te ontwikkelen, een nieuwe wijsheid omtrent het leven op aarde, is tot nu toe onderbelicht gebleven. Dit boek wil deze lacune opvullen. In de eerste drie hoofdstukken volgt Henk Manschot de persoonlijke zoektocht van Nietzsche op de voet en legt hij verbanden tussen Nietzsches pogingen om tot een ‘ge-aarde’ levensstijl te komen en zijn filosofische transformatie. De drie laatste hoofdstukken bevatten een beargumenteerd pleidooi om Nietzsches motto ‘Blijf de aarde trouw’ tot leidraad te nemen voor een hedendaagse ecologische levenskunst die zowel een persoonlijke opdracht bevat als een maatschappelijke oriëntatie voor de toekomst.

Voorstellen van Henk Manschot om ons wat meer in de ecologische levenskunst te verdiepen;

De wandelboeken van Nietzsche:

  • Morgenrood
  • De vrolijke wetenschap
  • De wandelaar en zijn schaduw,

En zijn werk

  • Aldus sprak Zarathoestra

Robert Walser – De wandeling

Andrea Wulf – De uitvinder van de natuur. Het avontuurlijke leven van Alexander von Humboldt (2016)

Films:

  • Down to earth, documentaire en reis van een gezin over de wereld, op zoek naar “wisdom keepers”, wat vertellen wijze mensen uit oude leefgemeenschappen over verbondenheid met de anderen en de aarde, en dienend zijn (zie www.downtoearthfilm.com)
  • Before the flood – film over de aantasting van de aarde van Leonardo DiCaprio (komt nog uit)
  • How to let go of the world – and love all the things climate can’t change, van Josh Fox, gaat ook over de vervuiling van de aarde en klimaatverandering, maar ook over veerkracht, liefde en andere manieren waarop wij ons teweer kunnen stellen (komt nog uit)

Cursus:

Sylvia Benschop gaat binnen het HV Den Haag een cursus ecohumanisme geven (voorjaar 2017).
Leesgroep; onder leiding van Evelin de Witt.
Aanmelden hiervoor bij haar via emailadres: GnothiSeautongg@xs4all.nl